Οι αξιολογήσεις γονικής ικανότητας και καταλληλότητας, σε περιπτώσεις αντιπαραθέσεων των γονέων για επιμέλεια ανηλίκων καθώς και η δυνατότητα επιμέλειας σε περιπτώσεις κακοποίησης ή παραμέλησης, αποτελούν πολύ συχνά δικαστικά αιτήματα για ψυχολόγους. Το Ερωτηματολόγιο Προσωπικότητας ΜΜΡΙ-2, το οποίο χρησιμοποιείται σε πολύ μεγάλο βαθμό για ανάλογες εκτιμήσεις (87% στο σύνολο των ψυχομετρικών αξιολογήσεων για επιμέλεια, Bow, Flens, Gould, Greenhut 2006), μας δίνει σε πολλαπλό επίπεδο χρήσιμες πληροφορίες για την προσωπικότητα του γονέα που διεκδικεί την επιμέλεια. Πλήθος ερευνών αναφέρονται σε ποιοτικές μετρήσεις και αναλύσεις των αποτελεσμάτων των πρωτοκόλλων του ΜΜΡΙ-2, για τα θέματα αυτά. Πιο συγκεκριμένα, με δεδομένη την αμυντική στάση που παρατηρείται στο σύνολο σχεδόν των εξεταζόμενων γονέων, η εμπεριστατωμένη μελέτη του συνόλου των Κλιμάκων Εγκυρότητας, αποτελεί το πρώτο βήμα ανάλυσης των πρωτοκόλλων. Στη συνέχεια, οι ανυψώσεις, όπως έχουν καταγραφεί σε πρωτόκολλα ανάλογων αξιολογήσεων, σε Κλινικές Κλίμακες, όπως η 3 (Υστερία), η 4 (Ψυχοπαθητική Απόκλιση), η 6 (Παράνοια-Καχυποψία) καθώς και οι σχετικοί κωδικοί (code types) που σχηματίζονται (34, 43, 36, 63, 46, 64), αποτελούν το δεύτερο βήμα της ανάλυσης. Στις διαζευγμένες ή χωρισμένες γυναίκες οι μεγαλύτερες ανυψώσεις καταγράφονται στις Κλίμακες 4 (Ψυχοπαθητική Απόκλιση), 8 (Σχιζοφρένεια) και 9 (Υπομανία). Η Κλίμακα 4 (Ψυχοπαθητική Απόκλιση) βρίσκεται σε υψηλότερα επίπεδα από τις υπόλοιπες Κλινικές Κλίμακες, τόσο σε άνδρες όσο και σε γυναίκες με ιστορικό συζυγικών προβλημάτων και έδειξε υψηλή συσχέτιση με την Κλίμακα Τμημάτων Περιεχομένου της Οικογενειακής Αποξένωσης (FAM2). Αξιοσημείωτες επίσης είναι οι αξιολογήσεις σχετικά με χρήση ουσιών (Συμπληρωματικές Κλίμακες: MAC-R, AAS, APS) καθώς και η επίσης Συμπληρωματική Κλίμακα του Συζυγικού Άγχους MDS. Σε γενικό πλαίσιο, το MMPI-2 παρέχει αξιόπιστες ενδείξεις για τη διάθεση συνεργασίας, το επίπεδο δυσπιστίας και στρες, τη λειτουργικότητα των κοινωνικών σχέσεων, την παρουσία αντικοινωνικών τάσεων, θυμού και εχθρότητας, καθώς και για τα θετικά χαρακτηριστικά και τις δυνατότητες ψυχικής αποκατάστασης των εξεταζόμενων γονέων. 

Μόσχος Νίκος,

ISON Psychometrica, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Γενικό Κρατικό Νίκαιας – Ψυχιατρική Κλινική

Ενδεικτική βιβλιογραφία

· Ackerman M. J. (2010). Essentials of Child Custody Evaluations, Chapter 2 in: “Essentials of Forensic Psychological Assessment”, Second Edition, Wiley, σελίδες 35-40

· Butcher J.N., Hass G.A., Greene R.L., Nelson L.D. (2015). The MMPI-2 in custody and child protection evaluation, Chapter 9 in: “Using the MMPI-2 in Forensic Assessment”, First Edition, American Psychological Association, σελίδες 169-189

· Cooke G., Norris D. M. (2011). Child Custody and Parental Fitness, Chapter 19 in: “Handbook of Forensic Assessment, Psychological and Psychiatric Assessment”, Wiley, σελίδες 433-458

· Fernandez M.S., Veshinski S.E. (2004) Child Custody and Divorce Assessment: Strategies and Inventories, Chapter 9 in: Sperry L. “Assessment of Couples and Families”, Brunnel - Routledge, σελίδες 183-206

· Otto R.K., Collins R.P. (1995) Use of the MMPI-2/MMPI-A in Child Custody Evaluations, Chapter 10 in: “Forensic Applications of the MMPI-2”, Sage, σελίδες 222-252

· Pope K.S., Butcher J., N., Seelen J. (2006) The MMPI, MMPI-2 and MMPI-A in Court, Third Edition, American Psychological Association, σελίδες 46-49 

Η παρουσίαση μου έχει ως στόχο να δώσει κάποιες βασικές πληροφορίες για το ρόλο της Νομικής Υπηρεσίας στην διαχείριση ενός καταγγελλόμενου περιστατικού σεξουαλικής κακοποίησης παιδιού το οποίο έχει οδηγηθεί στο Δικαστήριο και τον τρόπο με τον οποίο η Νομική Υπηρεσία ενεργεί για μια πιο φιλική προς τα παιδία θύματα δικαιοσύνη.

Η ενεργοποίηση του μηχανισμού ποινικής δικαιοσύνης είναι μια ακόμη επίπονη διαδικασία που πρέπει τα παιδιά θύματα να βιώσουν και καθήκον των λειτουργών της Υπηρεσίας που χειρίζονται αυτού του είδους υποθέσεις, είναι να βρούμε μέσω των προβλεπόμενων και νομικά επιτρεπτών διαδικασιών τρόπους για να ελαχιστοποιήσουμε το τραύμα, να αποφύγουμε τη δευτερογενή θυματοποίηση των παιδιών, να εκμαιεύσουμε την αλήθεια και να βοηθήσουμε από την πλευρά μας το Δικαστήριο να απονέμει δικαιοσύνη. Ευθύνη μας είναι η δημιουργία βέλτιστων συνθηκών και η χρήση κατάλληλων μέσων ώστε να προστατευθούν τα παιδιά θύματα, αλλά ταυτόχρονα να μπορέσει να εξακριβωθεί και η αλήθεια.

Έχουμε υποχρέωση δυνάμει του νόμου να διασφαλίσουμε ότι τα θύματα τυγχάνουν χειρισμού με τον οφειλόμενο σεβασμό της αξιοπρέπειάς τους, αναγνωρίζοντας τα δικαιώματα και τα έννομα συμφέροντά τους και ότι η μεταχείριση τους ανταποκρίνεται με τον καλύτερο τρόπο στο συμφέρον τους, την κατάστασή τους, την ηλικία και το βαθμό της ωριμότητάς τους. Η προσαρμογή των διαδικασιών αλλά και των επαγγελματιών που χειρίζονται αυτού του είδους υποθέσεις με γνώμονα την προστασία του παιδιού είναι αναγκαία ώστε η εμπειρία αυτή να μην οδηγήσει σε επανατραυματισμό του παιδιού θύματος. Θα παρουσιαστούν ακόμη οι αλλαγές που έχουν γίνει στις σχετικές νομοθεσίες τα τελευταία χρόνια και πως μας βοηθούν στο να μπορέσουμε να εξυπηρετήσουμε τη δικαιοσύνη με ένα πιο φιλικό τρόπο προς το παιδί

Μικαέλα Πασιαρδή, Ανώτερη Δικηγόρος της Δημοκρατίας 

Η παρούσα εισήγηση παρουσιάζει την μέχρι στιγμής σημαντική εμπειρία της Κύπρου στην  

εφαρμογή της φιλικής προς το παιδί δικαιοσύνης μέσω του μοντέλου «Barnahus», στο πλαίσιο 

λειτουργίας του Σπιτιού του Παιδιού(ΣτΠ). Από το 2017, το ΣτΠ λειτουργεί από το Hope for 

Children CRC Policy Center, κατόπιν ανάθεσης από το κράτος (Υπουργείο Εργασίας & ΚΑ), ενώ  

εποπτεύεται από τις Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας, παρέχοντας ολοκληρωμένες υπηρεσίες  

σε παιδιά-θύματα σεξουαλικής κακοποίησης. Μέχρι σήμερα, περισσότερα από 2.600 παιδιά  

έχουν λάβει υπηρεσίες. 

Το ΣτΠ λειτουργεί σε παγκύπρια βάση και στελεχώνεται από Κοινωνικούς Λειτουργούς και  

Ψυχολόγους, ενώ διατηρείται στενή συνεργασία με τις Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας, την 

Αστυνομία, το Υπουργείο Υγείας και το Υπουργείο Παιδείας. Η παροχή υπηρεσιών  

περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, δικανική συνέντευξη, ιατρικές εξετάσεις, ψυχολογική αξιολόγηση  

και θεραπεία, οικογενειακή θεραπεία, κοινωνική στήριξη, καθώς και προετοιμασία και  

υποστήριξη του παιδιού πριν και καθ’ όλη τη διάρκεια της δικαστικής διαδικασίας αλλά και 

μετά-παρακολούθηση με σκοπό την αποκατάστασή του. 

Κεντρικό στοιχείο της προσέγγισης αποτελεί η ελαχιστοποίηση των επαναλαμβανόμενων  

καταθέσεων και αφηγήσεων από το παιδί, με στόχο τη μείωση της ψυχικής του επιβάρυνσης.  

Η εδραιωμένη πολυεπιστημονική κουλτούρα και οι τακτικές διυπηρεσιακές - πολυθεματικές 

συναντήσεις συμβάλλουν στον αποτελεσματικό συντονισμό, στην ταχύτερη λήψη αποφάσεων  

και στη διασφάλιση του βέλτιστου συμφέροντος του παιδιού. 

Παράλληλα, η εξειδίκευση που αναπτύχθηκε από τη δημιουργία του ΣτΠ έως σήμερα οδήγησε  

στην εφαρμογή καινοτόμων πρακτικών, όπως το ψυχοεκπαιδευτικό εργαλείο «Kids in Court»,  

το οποίο έχει τιμηθεί με βραβείο «Crystal Scales of Justice» του Συμβουλίου της Ευρώπης,  

καθώς και η συμμετοχή των παιδιών στη δικαστική διαδικασία μέσω συστήματος  

βιντεοδιάσκεψης. 

Η εισήγηση καταδεικνύει κυρίως ότι η υιοθέτηση μιας κοινής, πολυθεματικής φιλοσοφίας και  

η συνεπής εξυπηρέτηση της δικαιοσύνης με παιδοκεντρικό χαρακτήρα και πρακτικές φιλικές  

προς την ομάδα στόχου, αποτελούν βασικούς παράγοντες για την αποτελεσματική διαχείριση,  

συμβάλλοντας ουσιαστικά στην προστασία, την αποκατάσταση και την ενδυνάμωση των  

παιδιών-θυμάτων

Η εκτίμηση της γονικής ικανότητας και η διαχείριση των γονικών συγκρούσεων αποτελούν από τις πιο σύνθετες και απαιτητικές διαδικασίες στις οποίες καλείται να συμβάλει ο κλινικός ψυχολόγος, ιδιαίτερα όταν αυτές λαμβάνουν χώρα σε συνθήκες υψηλής έντασης και αντιδικίας. Ο κλινικός ψυχολόγος καλείται συχνά να λειτουργήσει σε ένα μεταίχμιο ανάμεσα στην κλινική σκέψη και στις απαιτησεις των θεσμών, αντιμετωπίζοντας συχνά πίεση για σαφή συμπεράσματα, γρήγορες απαντήσεις και ενδεχομένους αντικρουόμενους ρόλους. Η παρούσα εισήγηση εστιάζει στον ρόλο της κλινικής ψυχολογικής σκέψης κατά την εκτίμηση της γονικής ικανότητας και ειδικότερα στην αξιολόγηση του παιδιού. Αναδεικνύεται η ανάγκη μετατόπισης από μια διχοτομική λογική, σε μια πολυδιάστατη αξιολόγηση της γονικής λειτουργίας, λαμβάνοντας υπόψη τον αντίκτυπο της σύγκρουσης στο παιδί. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αξιολόγηση του παιδιού και ειδικότερα στον βαθμό της ψυχικής επιβάρυνσης που απορρέει από την εμπειρία του συγκρουσιακού οικογενειακού πλαισίου. Παράλληλα, επισημαίνονται οι συχνότερες κλινικές προκλήσεις όπως η δυσκολία στη διατήρηση των επαγγελματικών ορίων του ψυχολόγου-αξιολογητή, η συχνή επιβάρυνση του παιδιού μέσω επαναλαμβανόμενων θεσμικών διαδικασιών, οι αντικρουόμενες αφηγήσεις και το υψηλό επίπεδο έντασης που επικρατεί κατά τη διαδικασία. Στόχος της εισήγησης είναι θέσει ένα κοινό πλαίσιο προβληματισμού για τους εμπλεκόμενους επαγγελματίες, αναδεικνύοντας τα όρια, τις ευθύνες και τις δυνατότητες της επιστήμης της κλινικής ψυχολογίας, μέσα στις θεσμοθετημένες διαδικασίες, πάντα με κεντρικό άξονα την προστασία και το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού. 

Η ψυχιατρική νοσηλεία συνοδεύεται από σημαντικές διαγνωστικές δυσκολίες, καθώς οι κλινικές εικόνες συχνά επικαλύπτονται μεταξύ διαφορετικών κατηγοριών ψυχικών διαταραχών. Οι αυξημένες απαιτήσεις για σύντομη διάρκεια νοσηλείας και η συνεχής ανάγκη για διαθεσιμότητα κλινών επιβαρύνουν περαιτέρω τη διαγνωστική διαδικασία, απαιτώντας ταχύτητα χωρίς όμως συμβιβασμό στην ποιότητα.

Ιδιαίτερη πρόκληση αποτελεί η διαφορική διάγνωση μεταξύ πρώιμης ψύχωσης και νευροαναπτυξιακών διαταραχών, όπως το Φάσμα του Αυτισμού, ειδικά σε νεαρούς ενήλικες. Παρομοίως, η διάκριση μεταξύ διπολικής διαταραχής – κυρίως τύπου ΙΙ – και διαταραχών προσωπικότητας συχνά περιπλέκεται λόγω αλληλεπικαλυπτόμενων συμπτωμάτων. Η αυξημένη χρήση ψυχοδραστικών ουσιών τα τελευταία χρόνια προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο πολυπλοκότητας, αλλοιώνοντας ή μιμούμενη ψυχοπαθολογικά χαρακτηριστικά.

Παράλληλα, η περίοδος νοσηλείας συνοδεύεται από αυξημένο στρες τόσο για το άτομο όσο και για το υποστηρικτικό του περιβάλλον. Η δυσπροσαρμογή στο στρες μπορεί να οδηγήσει σε εμφάνιση ή επιδείνωση συμπτωμάτων, συχνά καλύπτοντας την υποκείμενη ψυχοπαθολογία. Το ίδιο το νοσοκομειακό περιβάλλον, απομακρυσμένο από το οικείο πλαίσιο του ατόμου, αποτελεί πρόσθετο στρεσσογόνο παράγοντα που μπορεί να εντείνει τη συμπτωματολογία και να δυσχεράνει την κλινική αξιολόγηση.

Σε αυτό το σύνθετο περιβάλλον, η πίεση για γρήγορες αποφάσεις αναδεικνύει την αναγκαιότητα εξονυχιστικής ψυχιατρικής εκτίμησης, συστηματικής συλλογής αναμνηστικών στοιχείων και στενής διεπιστημονικής συνεργασίας. Η ακριβής διάγνωση αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την κατάλληλη θεραπευτική παρέμβαση και τη διασφάλιση ότι η φροντίδα παρέχεται με τρόπο που σέβεται τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε ατόμου.

Andreas Chatzittofis

M.D., Ph.D., 

Assistant Professor in Psychiatry

Medical School, University of Cyprus

Η παρουσίαση εστιάζει στις μορφές βίας κατά των γυναικών και κοριτσιών και στον ρόλο του «Σπιτιού της Γυναίκας» μέσα από τη διήγηση ενός πραγματικού θύματος. Παρουσιάζει αρχικά τα θορυβώδη σημάδια της ψυχολογικής βίας που σπέρνουν αμφιβολία για την αξία και τη δύναμη του «εγώ», αφήνοντας τις γυναίκες ευάλωτες και μπερδεμένες. Στην πορεία, αναδεικνύεται η σωματική βία, που καθηλώνει το σώμα, κάνοντας κάθε κίνηση, κάθε φωνή, να φαίνεται επικίνδυνη εάν αναζητήσει βοήθεια ενώ παράλληλα εμφανίζεται , η σεξουαλική βία και η πνευματική βία που διαβρώνουν την αίσθηση ασφάλειας και ελευθερίας που μαζί με την οικονομική βία περιορίζουν τις επιλογές και στερούν την αυτονομία, εγκλωβίζοντας τις γυναίκες σε έναν φαύλο κύκλο εξάρτησης που σιγοκαίει την αυτοεκτίμηση και θολώνει την ικανότητα αντίδρασης. Οι ζωτικές αυτές απειλές διακλαδώνονται επιπρόσθετα στο ανεξέλεγκτο και απειλητικό ψηφιακό κόσμο και επεκτείνονται μέσα από την διαδικτυακή βία διαχέοντας τον έλεγχο και τη βία στον ψηφιακό χώρο, εκεί όπου συχνά οι γυναίκες αισθάνονται ότι δεν υπάρχει πια καμία διέξοδος.

Κάθε μορφή βίας δεν είναι απομονωμένη. Συνυπάρχει, συνδέεται και τροφοδοτείται η μία από την άλλη και έτσι συνθέτει έναν κύκλο που δύσκολα διακόπτεται χωρίς στήριξη. Η αναγνώριση αυτών των μορφών και η δημιουργία ασφαλών χώρων, όπως το Σπίτι της Γυναίκας, είναι κρίσιμη και καθοριστική για να σπάσει η αλυσίδα και να επανακτηθεί ο έλεγχος στη ζωή, η αυτονομία, η ελευθερία και η αυτοεκτίμηση.

Πως το Σπίτι της Γυναίκας, ένα καινοτόμο διεπιστημονικό κέντρο φιλικό προς τα θύματα βίας, όπου επαγγελματίες διαφορετικών ειδικοτήτων και κρατικοί λειτουργοί, κλινικοί ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί, ειδικά εκπαιδευμένα μέλη της Αστυνομίας που εργάζονται κάτω από την ίδια στέγη για την κατάλληλη στήριξη των γυναικών και των εξαρτώμενων μελών τους, διασφάλισαν τα δικαιώματα και το συμφέρον τους , γεννώντας ελπίδα για ένα ασφαλέστερο και ανεξάρτητο μέλλον εξετάζονται στη διήγηση του ίδιου του θύματος.

Το Υπουργείο Παιδείας Αθλητισμού και Νεολαίας θεωρεί σημαντική προτεραιότητα την εκπαίδευση των εκπαιδευτικών για αναγνώριση και αναφορά στις αρμόδιες αρχές του κράτους, τα περιστατικά σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών. Για τον σκοπό αυτό, κάθε χρόνο γίνονται πολλαπλές επιμορφώσεις των εκπαιδευτικών, σε όλα τα επίπεδα της εκπαιδευτικής ιεραρχίας και σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης, με στόχο την αύξηση της ενημερότητας τους για το φαινόμενο της σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών και της πιθανής θυματοποίησης τους. Οι πλήστες επιμορφώσεις γίνονται από της Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας σε συνεργασία με το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο. Η εκπαίδευση των εκπαιδευτικών αποτελεί την κύρια δράση στο επίπεδο της πρόληψης αναγνωρίζοντας παράλληλα το σημαντικό ρόλο του εκπαιδευτικού που βρίσκεται στην πρώτη γραμμή αναγνώρισης. Επιπλέον για την στήριξη, καθοδήγηση και βοήθεια των εκπαιδευτικών το ΥΠΑΝ έχει εκδόσει Εγχειρίδιο του Εκπαιδευτικού, ως ένα από τα καλύτερα μέτρα θωράκισης των εκπαιδευτικών στην αντιμετώπιση του φαινομένου. Αναφέρεται επιπλέον ότι, το Υπουργείο με την ψήφιση της αρμόδιας νομοθεσίας το 2014, προχώρησε στη σύσταση της Διατμηματικής Επιτροπής για την Πρόληψη και Καταπολέμηση της Σεξουαλικής Κακοποίησης Παιδιών, με κύριο στόχο τον συντονισμό όλων των ενεργειών του Υπουργείου στις οποίες εμπλέκονται όλες οι βαθμίδες εκπαίδευσης και όλες οι εξειδικευμένες υπηρεσίες του Υπουργείου ( Εκπαιδευτικοί Ψυχολόγοι και Σύμβουλοι Σχολείων).

Σημαντικό επίσης να αναφερθεί η συμμετοχή της Υπηρεσίας ΕΚπαιδευτικής Ψυχολογίας στις Πολυθεματικές στο Σπίτι του Παιδιού, ως σύνδεσμος των ειδικών με το σχολείο αλλά και ως στήριγμα, υποστήριξη των παιδιών θυμάτων, μετά την αναφορά, κατά την διάρκεια της παροχής φροντίδας, σε όλο το κρατικό σύστημα, βάζοντας πάνω από όλα το συμφέρον του παιδιού.

Η διαφορική διάγνωση αποτελεί μία από τις πλέον απαιτητικές και κρίσιμες διαδικασίες στην κλινική ψυχολογία και την ψυχιατρική, καθώς επηρεάζει άμεσα τη θεραπευτική παρέμβαση, την πρόγνωση, την ασφάλεια του ασθενούς και τη νομική ευθύνη του επαγγελματία ψυχικής υγείας. Στο σύγχρονο κλινικό πλαίσιο, η χρήση των διαγνωστικών εγχειριδίων DSM-5-TR και ICD-11 προσφέρει τυποποίηση και κοινή επιστημονική γλώσσα, χωρίς ωστόσο να διασφαλίζει πάντοτε τη διαγνωστική εγκυρότητα.

Η παρούσα εισήγηση εστιάζει στις δυσκολίες της διαφορικής διάγνωσης ψυχικών διαταραχών, αναδεικνύοντας παράγοντες όπως η επικάλυψη συμπτωμάτων, η παραπλανητική κλινική εικόνα και η ανεπαρκής λήψη αναπτυξιακού και ψυχοκοινωνικού ιστορικού. Μέσα από ενδεικτικά κλινικά παραδείγματα, αναδεικνύεται η σημασία της αναθεώρησης της διάγνωσης και ο αντίκτυπός της στη θεραπευτική πορεία και στη λειτουργικότητα των ασθενών.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον ρόλο της ψυχομετρικής αξιολόγησης ως εργαλείου ενίσχυσης της κλινικής κρίσης, συμβάλλοντας στην αύξηση της διαγνωστικής ακρίβειας, στην αναγνώριση υποκλινικών συμπτωμάτων και στην εκτίμηση επικινδυνότητας. Παράλληλα, γίνεται αναφορά στις νομικές διαστάσεις της διαγνωστικής διαδικασίας στην Κυπριακή Δημοκρατία, όπως οι διάφορες πραγματογνωμοσύνες και οι δικαστικές αξιολογήσεις, υπογραμμίζοντας την ηθική και επιστημονική ευθύνη του κλινικού ψυχολόγου.

Συμπερασματικά, η διαφορική διάγνωση προσεγγίζεται ως μια δυναμική, εξελισσόμενη διαδικασία που απαιτεί συνδυασμό επιστημονικής γνώσης, ψυχομετρικών δεδομένων, κλινικής εμπειρίας και ενσυναίσθησης, αποτελώντας θεμέλιο της ποιοτικής και ασφαλούς παροχής υπηρεσιών ψυχικής υγείας.

Έφηβη 14 χρονών με ιστορικό γενετικού μεταβολικού νοσήματος ανεπάρκειας ορνιθίνης

τρανσκαρβαμυλάσης , νοσηλεύτηκε προγραμματισμένα στο Τμήμα Ενδονοσοκομειακής Νοσηλείας

Εφήβων (Τ.Ε.Ν.Ε.) λόγω οξείας ψυχωσικής εικόνας. Η ασθενής εμφάνισε αιφνίδια αποδιοργάνωση

συμπεριφοράς, έντονη ανησυχία, επιθετικότητα, παρανοϊκή ετοιμότητα, διαταραχές αντίληψης,

μειωμένη αυτοφροντίδα και σημαντικές δυσκολίες συγκέντρωσης. Προσέγγιση και διαχείριση της

περίπτωσης κατά την νοσηλεία.

Η εισήγηση εξετάζει την εκτίμηση της γονικής ικανότητας και τη διαχείριση των γονικών συγκρούσεων ως ένα ιδιαίτερα σύνθετο πεδίο, στο οποίο συναντώνται το δίκαιο και η ψυχολογία, στο πλαίσιο της Κυπριακής Δημοκρατίας. Κεντρικό ρόλο διαδραματίζει ο Περί Σχέσεων Γονέων και Τέκνων Νόμος, Ν. 216/1990, ο οποίος αναθέτει στα Οικογενειακά Δικαστήρια την ευθύνη ρύθμισης ζητημάτων γονικής μέριμνας, επιμέλειας και επικοινωνίας.

Στον πυρήνα του νόμου βρίσκεται η αρχή του υπέρτατου συμφέροντος του παιδιού, όπως κατοχυρώνεται στο άρθρο 6 του Νόμου. Η αρχή αυτή δεν ταυτίζεται με την εξίσωση των γονεϊκών αξιώσεων, αλλά αφορά τη συναισθηματική ασφάλεια, τη σταθερότητα, τη συνέχεια των σχέσεων φροντίδας και την προστασία του παιδιού από επιβαρυντικές συγκρούσεις. Η πραγμάτωσή της προϋποθέτει ουσιαστική ψυχολογική αξιολόγηση και όχι τυπική νομική εφαρμογή.

Η γονική ικανότητα δεν αξιολογείται ως ηθική επάρκεια, αλλά ως λειτουργική και δυναμική δυνατότητα ανταπόκρισης στις ανάγκες του παιδιού στο παρόν πλαίσιο. Παρότι το άρθρο 7 του Ν. 216/90 προβλέπει την από κοινού άσκηση της γονικής μέριμνας, η έλλειψη συνεργασίας μεταξύ των γονέων συχνά καθιστά την πρακτική εφαρμογή της προβληματική. Στις περιπτώσεις αυτές, τα δικαστήρια καλούνται να σταθμίσουν πραγματικές δυνατότητες και όχι θεωρητικά δικαιώματα.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο ρόλο της γονικής σύγκρουσης, η οποία, όταν είναι χρόνια και έντονη, μπορεί να πλήξει σοβαρά το συμφέρον του παιδιού, ακόμη και αν και οι δύο γονείς θεωρούνται βασικά επαρκείς. Παράλληλα, επισημαίνεται η επιβαρυντική επίδραση των καθυστερήσεων στην εκδίκαση των υποθέσεων, καθώς ο χρόνος της δικαστικής εκκρεμότητας συμπίπτει με κρίσιμα αναπτυξιακά στάδια του παιδιού.

Η εισήγηση καταλήγει υπογραμμίζοντας τη σημασία της διεπιστημονικής συνεργασίας νομικών, δικαστών, κοινωνικών λειτουργών, ψυχολόγων, επαγγελματιών υγείας ή παιδοψυχικής υγείας, της έγκαιρης λήψης αποφάσεων και της ενίσχυσης εναλλακτικών μηχανισμών, όπως η διαμεσολάβηση, η εκπαίδευση όλων των εμπλεκομένων φορέων, με στόχο τη μείωση της σύγκρουσης και την ουσιαστική προστασία του παιδιού.

«Η γονική ικανότητα δεν μετριέται μόνο με το τι παρέχουμε στα παιδιά, αλλά με το πώς τα παιδιά βιώνουν την παρουσία μας και την ασφάλεια που τους προσφέρουμε. Κάθε βήμα συνεργασίας και κατανόησης ανάμεσα στους γονείς αποτελεί επένδυση στη συναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξη των παιδιών μας.

Μορφές βίας κατά ενηλίκων/ Σύγχρονη πραγματικότητα & αντιμετώπιση:

Πρόνοιες νόμου 48(Ι)2008 που αφορά στην πρόληψη (άρθρα 3-47Α) & καταστολή (άρθρα 53-73Δ) της βίας στους αθλητικούς χώρους.

Ο νόμος περιλαμβάνει σειρά από άρθρα τα οποία αφορούν τόσο μέτρα πρόληψης όσο και μέτρα καταστολής της βίας μέσα στους αθλητικούς χώρου, αλλά και στους περιβάλλοντες χώρους (εγκαταστάσεις αθλητικού χώρου, αμέσως γειτνιάζουσα περιοχή).

• Κυρίως για την εφαρμογή των μέτρων πρόληψης, ευθύνες, καθήκοντα, αρμοδιότητες, υποχρεώσεις, πέραν της Αστυνομίας η οποία κατά κύριο λόγο έχει τον εποπτικό ρόλο να επιβλέπει την εφαρμογή τους, έχουν τα αθλητικά σωματεία/εταιρίες, οι οικείες ομοσπονδίες, ο Κ.Ο.Α. και οι τοπικές αρχές αυτοδιοίκησης. 
• Σε αρκετές περιπτώσεις ο νόμος προνοεί την εφαρμογή μέτρων πρόληψης και καταστολής μακριά από τα γήπεδα διεξαγωγής των αγώνων, όπου είναι οι χώροι συγκέντρωσης των οπαδών των διαγωνιζόμενων ομάδων και κατά την διακίνηση τους προς τα στάδια.

1. Πρόνοιες νόμου 48(Ι)2008 (άρθρα 48-52), που αφορούν στην δημιουργία εθνικού γραφείου πληροφοριών για το χουλιγκανισμό και αρχείου βίαιων οπαδών. Αντίστοιχα γραφεία διαθέτουν όλα τα ΚΜ της ΕΕ και όλα αυτά αποτελούν το δίκτυο εμπειρογνωμόνων κατά του χουλιγκανισμού (NFIP NETWORK). Τα μέλη του δικτύου συνεδριάζουν 4 φορές το χρόνο. Στις συναντήσεις αυτές λαμβάνονται αποφάσεις και μέτρα τα οποία θα περιορίσουν τις διάφορες μορφές βίας εναντίον των θεατών στους αθλητικούς χώρους.

• Πραγματοποίηση διαλέξεων από πλευράς Αστυνομίας σε οργανωμένα σύνολα όπως Σχολεία μέσης εκπαίδευσης, κολλέγια, πανεπιστήμια, στρατόπεδα, συνδέσμους γονέων, ομάδες αθλητών για ενημέρωση του κοινού και περιορισμό του φαινομένου.
• Ο Κ.Ο.Α. σε συνεργασία με άλλες εμπλεκόμενες υπηρεσίες οικείες ομοσπονδίες, αθλητικές εταιρείες/σωματεία (άρθρο 47Α) λαμβάνουν προληπτικά μέτρα και μέτρα παρέμβασης, προκειμένου να μειωθεί η διάπραξη αδικημάτων που προβλέπονται στον ειδικό νόμο που αναφέρουμε πιο πάνω και οι διάφορες μορφές βίας στους αθλητικούς χώρους.

Άλλα θέματα που μπορούμε να αναφερθούμε τα οποία έχουν τον δικό τους ρόλο για την αντιμετώπιση των διαφόρων μορφών βίας στους αθλητικούς χώρους

• Κάρτα φιλάθλου,
• Εγκαταστάσεις αθλητικών χώρων,
• Κλειστά κυκλώματα παρακολούθησης των κινήσεων των θεατών εντός και εκτός αθλητικού χώρου,
• Ηλεκτρονικός έλεγχος εισερχομένων θεατών,
• Επιτηρητές σταδίων,
• Σύνδεσμοι φιλάθλων?

Καταληκτικά να αναφέρουμε ότι:

• Κανένας νόμος από μόνος του δεν επιλύει ένα τόσο σοβαρό πρόβλημα.
• Απαραίτητη η συνδρομή και συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων.
• Πρέπει ο κάθε εμπλεκόμενος αθλητικός φορέας να ανταποκριθεί στις ευθύνες, καθήκοντα, αρμοδιότητες και υποχρεώσεις του.

Η παρουσίαση μου έχει ως στόχο να δώσει κάποιες βασικές πληροφορίες για το ρόλο της Νομικής Υπηρεσίας στην διαχείριση ενός καταγγελλόμενου περιστατικού σεξουαλικής κακοποίησης παιδιού το οποίο έχει οδηγηθεί στο Δικαστήριο και τον τρόπο με τον οποίο η Νομική Υπηρεσία ενεργεί για μια πιο φιλική προς τα παιδία θύματα δικαιοσύνη.

Η ενεργοποίηση του μηχανισμού ποινικής δικαιοσύνης είναι μια ακόμη επίπονη διαδικασία που πρέπει τα παιδιά θύματα να βιώσουν και καθήκον των λειτουργών της Υπηρεσίας που χειρίζονται αυτού του είδους υποθέσεις, είναι να βρούμε μέσω των προβλεπόμενων και νομικά επιτρεπτών διαδικασιών τρόπους για να ελαχιστοποιήσουμε το τραύμα, να αποφύγουμε τη δευτερογενή θυματοποίηση των παιδιών, να εκμαιεύσουμε την αλήθεια και να βοηθήσουμε από την πλευρά μας το Δικαστήριο να απονέμει δικαιοσύνη. Ευθύνη μας είναι η δημιουργία βέλτιστων συνθηκών και η χρήση κατάλληλων μέσων ώστε να προστατευθούν τα παιδιά θύματα, αλλά ταυτόχρονα να μπορέσει να εξακριβωθεί και η αλήθεια.

Έχουμε υποχρέωση δυνάμει του νόμου να διασφαλίσουμε ότι τα θύματα τυγχάνουν χειρισμού με τον οφειλόμενο σεβασμό της αξιοπρέπειάς τους, αναγνωρίζοντας τα δικαιώματα και τα έννομα συμφέροντά τους και ότι η μεταχείριση τους ανταποκρίνεται με τον καλύτερο τρόπο στο συμφέρον τους, την κατάστασή τους, την ηλικία και το βαθμό της ωριμότητάς τους. Η προσαρμογή των διαδικασιών αλλά και των επαγγελματιών που χειρίζονται αυτού του είδους υποθέσεις με γνώμονα την προστασία του παιδιού είναι αναγκαία ώστε η εμπειρία αυτή να μην οδηγήσει σε επανατραυματισμό του παιδιού θύματος. Θα παρουσιαστούν ακόμη οι αλλαγές που έχουν γίνει στις σχετικές νομοθεσίες τα τελευταία χρόνια και πως μας βοηθούν στο να μπορέσουμε να εξυπηρετήσουμε τη δικαιοσύνη με ένα πιο φιλικό τρόπο προς το παιδί.

Μικαέλα Πασιαρδή, Ανώτερη Δικηγόρος της Δημοκρατίας.

Η εισήγηση εστιάζει στις σύγχρονες μορφές βίας κατά ενηλίκων και στην ανάγκη διεπιστημονικής συνεργασίας για την αποτελεσματική διαχείριση και υποστήριξη των θυμάτων. Αρχικά, παρουσιάζονται οι βασικές μορφές βίας, με έμφαση στη σωματική, ψυχολογική, σεξουαλική και ψηφιακή βία, και αναδεικνύεται το γεγονός ότι πολλές από αυτές παραμένουν «αόρατες», χωρίς εμφανή σωματικά σημάδια, αλλά με βαθιές επιπτώσεις στον ψυχισμό του ατόμου. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην ψυχολογική βία, η οποία υπονομεύει την αυτοεκτίμηση και τη λειτουργικότητα του θύματος και συνδέεται με συμπτώματα άγχους, κατάθλιψης, μετατραυματικού στρες, ενοχής, αυτομομφής και δυσκολίας αποδέσμευσης από κακοποιητικές σχέσεις.

Στη συνέχεια, αποδομείται ο κοινωνικός μύθος ότι «ένας ενήλικας μπορεί απλώς να αποχωρήσει» από μια κακοποιητική σχέση, καθώς η αποχώρηση περιγράφεται ως μια ψυχολογικά σύνθετη διαδικασία, στην οποία εμπλέκονται φόβος, εξάρτηση και συναισθηματική παγίδευση. Τονίζεται ο ρόλος της κλινικής πράξης στην αναγνώριση όχι μόνο των γεγονότων, αλλά και του βιώματος - συμπεριλαμβανομένης της σιωπής ως μορφής μαρτυρίας - και στη δημιουργία πλαισίου ασφάλειας για το θύμα.

Τέλος, υπογραμμίζεται η ανάγκη για οργανωμένο, συντονισμένο δίκτυο υπηρεσιών και η σημασία της διεπιστημονικής συνεργασίας μεταξύ ψυχολόγων, κοινωνικών λειτουργών, ιατρών, νομικής υπηρεσίες, αστυνομίας και δομών προστασίας. Στο πλαίσιο αυτό, αναδεικνύεται ο καθοριστικός ρόλος των Κέντρων Εξειδικευμένων Αξιολογήσεων Ψυχικής Υγείας (Κ.Εξ.Α.Ψ.Υ.) της Δ.Υ.Ψ.Υ. στην αξιολόγηση της ψυχικής κατάστασης των παραπεμπόμενων προσώπων, με στόχο την εκτίμηση των τρεχουσών αναγκών τους και την παροχή εξειδικευμένων εισηγήσεων για την περαιτέρω κλινική παρακολούθηση και υποστήριξή τους.